Dato' Dr Rizal on Buat Kajian Tidur di Harvard, Kesan Makanan Pada Otak Ep:64

Ringkasan

Video ini ialah temu bual panjang antara hos dengan Dato’ Dr. Rizal Abu Bakar tentang latar hidupnya, pengaruh keluarga dan agama, perjalanan kerjaya, serta penyelidikannya berkaitan tidur, otak dan pemakanan. Beberapa bahagian sari kata kedengaran tersasar daripada pertuturan asal; bahagian akhir juga terhenti ketika perbincangan tentang geran NASA.

1. Latar keluarga dan pengalaman membesar

• Dr. Rizal membesar di kawasan kampung Cina di Tanjung Tokong, Pulau Pinang. Kebanyakan penduduk sekelilingnya berbahasa Hailam. Beliau memahami sedikit bahasa itu semasa kecil, tetapi kemudian kehilangan kebolehannya selepas tinggal di asrama.
• Keluarganya hidup serba kekurangan. Mereka tinggal di kuarters kecil berhampiran lapangan terbang, berkongsi ruang tidur dan menggunakan pakaian serta beg sekolah yang diwarisi daripada adik-beradik.
• Ayahnya bekerja sebagai pengutip jentik-jentik, iaitu tugas berkaitan usaha mengawal nyamuk dan penyakit bawaan vektor. Pekerjaan itu kadangkala membuat orang takut atau tidak menyukainya kerana tugasnya termasuk memeriksa premis dan mengeluarkan saman.
• Dr. Rizal pernah membantu ayahnya mengusahakan produk makanan halal, termasuk memotong kuey teow dengan tangan dan mengedarkan bahan promosi. Ayahnya terdorong berbuat demikian selepas melihat sendiri proses pengeluaran makanan di kilang dan bimbang tentang status halalnya.
• Pengalaman itu membentuk pandangan beliau bahawa makanan bukan sekadar perlu halal, tetapi juga perlu tayib — baik dan bermanfaat. Beliau melihat usaha ayahnya sebagai perjuangan menyediakan makanan yang sesuai untuk masyarakat Islam.
• Semasa kecil, beliau turut mencari pendapatan dengan menangkap katak untuk dijual kepada peminat ikan hiasan. Beliau juga aktif bersukan, termasuk bermain bola sepak dan menyertai olahraga.

2. Pendidikan, pilihan hidup dan dorongan keluarga

• Walaupun pada awalnya lebih tertarik kepada gaya hidup abang-abangnya dan tidak mahu ke sekolah agama, beliau akhirnya memasuki Sekolah Menengah Kebangsaan Agama Al-Mashoor atas dorongan ibunya.
• Beliau kemudian mengikuti program pengajian bahasa Arab di Nilampuri, Kelantan. Menurut ceritanya, pelajar digalakkan menggunakan bahasa Arab dalam kehidupan harian. Pengalaman itu membantunya meningkat daripada asas bahasa yang lemah kepada kebolehan berpidato dan berbincang dalam bahasa Arab.
• Selepas itu, beliau belajar di UIA. Minatnya terhadap psikologi berkembang selepas membaca tentang peranan psikologi dalam pembentukan filem dan tingkah laku manusia. Beliau memilih psikologi kerana merasakan bidang itu boleh membuka ruang lebih luas untuk membantu orang lain.
• Beliau menceritakan bahawa ibunya menekankan tawakal dan percaya rezeki datang daripada Allah. Pengalaman serta nasihat ibu bapanya kekal menjadi panduan ketika beliau membuat keputusan besar, termasuk ketika menyambung pengajian dan berpindah ke luar negara.
• Dr. Rizal turut berkongsi amalan peribadi seperti solat tahajud, istikharah dan berdoa ketika sujud. Beliau menyifatkan amalan itu sebagai cara mendekatkan diri kepada Tuhan dan memohon petunjuk. Beliau juga menggalakkan sikap syukur, termasuk ketika berdepan kesukaran.

3. Kerjaya dan keputusan menyambung pengajian

• Rancangannya untuk menyambung pengajian ke luar negara melalui tajaan MARA/JPA tergendala apabila keadaan ekonomi merosot dan penajaan dihentikan. Beliau lalu bekerja dalam beberapa bidang, antaranya kejuruteraan pesawat di Subang, pembinaan dan Motorola di Pulau Pinang.
• Di Motorola, beliau meningkat ke jawatan penyelia dan pengurus barisan. Seorang ketua pernah menasihatinya bahawa prestasi kerja bukan sahaja perlu baik, tetapi juga perlu jelas kelihatan dan diketahui oleh pihak atasan — sambil tetap memenuhi standard kerja yang tinggi.
• Satu pengalaman di tempat kerja mengubah arah hidupnya. Beliau menyedari seorang pekerja baharu menunjukkan gejala yang menurutnya menyerupai skizofrenia, lalu membantu menghubungkannya dengan pihak sumber manusia dan hospital untuk mendapatkan penilaian.
• Pengalaman itu membuatnya berfikir bahawa sebagai pensyarah, beliau boleh melatih lebih ramai orang untuk membantu pesakit. Selepas melakukan istikharah, beliau berhenti kerja dan berpindah bersama keluarganya ke Melbourne pada 2002 untuk menyambung pengajian.
• Peralihan itu sukar: keluarga tiba ketika musim sejuk, kewangan terhad dan beliau perlu bekerja sambil belajar. Beliau bekerja di kedai roti serta mengambil kerja lain untuk menampung kehidupan keluarga.
• Beliau kemudian mengikuti pengajian sarjana dan PhD di Australian National University. Bidang penyelidikannya berkaitan gangguan pernafasan semasa tidur dan kemurungan.
• Beliau menyebut bahawa pengalaman kerja dan kehidupan yang mencabar mengajarnya mengurus masa dengan lebih baik. Satu pendekatan peribadi yang dikongsinya ialah menyusun rutin harian berdasarkan waktu solat.

4. Penyelidikan tidur dan otak

• Dr. Rizal menerangkan bahawa klinik tidur boleh memantau seseorang ketika tidur menggunakan alat seperti EEG serta sensor lain. Pemantauan boleh mengukur gelombang otak, pernafasan dan dengkuran, serta mengesan kejadian berhenti bernafas.
• Beliau menceritakan pengalamannya bekerja dalam bidang penyelidikan tidur di Australia dan kemudian di Amerika Syarikat, termasuk di Harvard dan University of Pennsylvania.
• Di Harvard, beliau melihat sebuah bank otak yang menyimpan sampel otak untuk tujuan penyelidikan. Menurut penerangannya, sampel digunakan untuk mengkaji perubahan otak dan membandingkan dapatan daripada pemeriksaan atau pengimejan dengan keadaan tisu otak.
• Beliau menekankan bahawa masalah seperti kemurungan mungkin melibatkan bahagian otak yang berlainan bagi individu yang berbeza. Oleh itu, pada pandangannya, pendekatan rawatan tidak sepatutnya menganggap semua pesakit sama.
• Beliau juga menyebut penyelidikan berkaitan prestasi otak angkasawan di University of Pennsylvania. Perbualan tentang geran NASA berjumlah AS$3 juta bermula, tetapi sari kata terhenti sebelum butirannya diterangkan sepenuhnya.

5. Pemakanan, tidur dan prestasi mental

Dr. Rizal berkongsi beberapa dapatan dan pemerhatian yang dikaitkannya dengan penyelidikan serta pengalaman klinikal. Angka-angka berikut ialah dakwaan beliau dalam temu bual, bukan penerangan tentang kajian lengkap yang boleh dinilai daripada sari kata:

• Tidur sebentar: Beliau menyebut kajian yang mendapati tidur sekitar 27 minit boleh meningkatkan prestasi otak sebanyak kira-kira 35%, khususnya aktiviti di bahagian prefrontal.
• Makanan dan otak: Beliau berkata imbasan SPECT digunakan untuk melihat perubahan aliran darah dan aktiviti otak selepas seseorang makan. Beliau mengaitkan makanan berkarbohidrat ringkas seperti nasi dengan penurunan aktiviti otak sekitar 35% dalam pemerhatian yang dibincangkan.
• Masa makan dan kerja: Berdasarkan pemerhatian tersebut, beliau menyarankan agar orang ramai mempertimbangkan kesan makan berat sebelum mesyuarat atau ketika perlu membuat keputusan penting. Sesetengah orang mungkin berasa mengantuk atau kurang cergas selepas makan.
• Puasa: Beliau menceritakan seorang profesor yang memuji puasa dan mengelakkan makan tengah hari kerana merasakan prestasi fikirannya menurun selepas makan. Kisah ini digunakan untuk membincangkan hubungan antara corak makan, puasa dan tumpuan — bukan sebagai panduan pemakanan terperinci.

6. Pendekatan gaya hidup untuk kesihatan mental

Menurut Dr. Rizal, pendekatan membantu pesakit yang dikongsikannya tidak terhad kepada ubat:

• Nilai keadaan secara individu: Imbasan dan penilaian boleh membantu mengenal pasti pola masalah yang berbeza antara pesakit.
• Beri panduan gaya hidup: Selain rawatan klinikal, pesakit mungkin diberikan cadangan tentang pemakanan, aktiviti fizikal dan rutin harian yang sesuai.
• Galakkan berjalan dan bersenam: Beliau menyebut berjalan sebagai salah satu aktiviti dalam pendekatan pemulihan, termasuk untuk pesakit kemurungan.
• Libatkan keluarga dan rangkaian sokongan: Keluarga boleh diberikan peranan dalam pelan penjagaan supaya pesakit tidak pulang ke persekitaran yang tidak menyokong pemulihan.
• Hubungkan pesakit dengan bantuan lain: Jika perlu, pesakit boleh dirujuk kepada khidmat sosial, kaunseling kewangan, rawatan pergigian atau bantuan mendapatkan makanan.
• Pantau kemajuan: Dalam contoh yang dikongsikannya, keadaan pesakit disemak semula selepas tempoh tertentu — sering kali sekitar dua minggu — dan pelan disesuaikan berdasarkan perubahan yang dilihat.
• Pertimbangkan sokongan komuniti: Beliau menyebut kerja bersama NGO dan perkhidmatan lain sebagai cara membantu pesakit mengekalkan rutin serta kembali berfungsi dalam kehidupan harian.

7. Aktiviti fizikal dan penuaan sihat

• Beliau membincangkan konsep “super-agers”, iaitu individu berusia lanjut yang mengekalkan fungsi fizikal dan kognitif yang baik.
• Sebagai contoh, beliau menyebut individu berusia lebih 80 tahun yang sangat aktif berbasikal dan dikatakan menunjukkan prestasi otak yang lebih menyerupai individu lebih muda.
• Inti yang ditekankan ialah pergerakan dan aktiviti fizikal boleh menyokong kesihatan tubuh serta otak, termasuk ketika usia meningkat.

Penceramah dan sumber yang disebut

• Dato’ Dr. Rizal Abu Bakar — Tetamu yang berkongsi kisah hidup, pengalaman kerjaya dan penerangan tentang penyelidikan otak, tidur serta pemakanan.
• Dr. Hanzalah — Hos yang menemu bual Dr. Rizal.
• Ibu dan ayah Dr. Rizal — Sumber nasihat serta kisah keluarga yang diceritakan oleh tetamu; kedua-duanya tidak muncul sebagai penceramah dalam petikan ini.
• Dr. Robert Stickgold — Profesor Harvard yang disebut dalam kisah Dr. Rizal tentang penyelidikan memori dan puasa.
• Prof. David Dinges — Penyelidik University of Pennsylvania yang disebut berkaitan penyelidikan tidur dan prestasi angkasawan.
• NASA — Disebut sebagai pemberi geran penyelidikan berkaitan prestasi otak angkasawan.
• Australian National University, Harvard Medical School dan University of Pennsylvania — Institusi yang disebut berkaitan pengajian dan penyelidikan Dr. Rizal.
• JPA/MARA — Badan penajaan yang disebut dalam kisah pengajian luar negara beliau.